7 december 2024

Cultuurparticipatie en welzijn: wat het onderzoek leert

Deelnemen aan culturele activiteiten doet meer dan alleen de vrije tijd vullen. Onderzoek van onder meer publiq en het Kenniscentrum Cultuur- en Mediaparticipatie toont aan dat actieve cultuurparticipatie positief samenhangt met mentaal welzijn. Vooral het regelmatig beoefenen van creatieve hobby's blijkt bij te dragen aan minder stress en meer tevredenheid.

Het brede aanbod van sociaal-culturele activiteiten in Vlaanderen en Brussel, zoals te vinden op Prettiggeleerd.be, biedt tal van mogelijkheden om deze positieve effecten te ervaren. Van schilderen en keramiek tot muziekworkshops en creatief schrijven: de kalender is gevuld met activiteiten die uitnodigen tot actieve deelname.

De link tussen creativiteit en welzijn

Wetenschappelijk onderzoek bevestigt wat veel deelnemers aan cursussen en workshops intuïtief al weten: creatief bezig zijn werkt ontspannend en geeft voldoening. Het proces van iets maken, of dat nu een schilderij, een keramisch object of een muziekstuk is, activeert hersengebieden die geassocieerd worden met beloning en plezier. Daarnaast biedt creatieve activiteit een vorm van mindfulness: de aandacht gaat volledig naar het scheppingsproces, waardoor dagelijkse zorgen even naar de achtergrond verdwijnen.

Dit effect is niet voorbehouden aan kunstenaars of ervaren beoefenaars. Ook beginners ervaren de positieve invloed van creatief bezig zijn. Het gaat niet om het eindresultaat, maar om het proces zelf. Een beginnerscursus schilderen of een inleidende workshop keramiek kan al voldoende zijn om de weldadige effecten te ervaren.

Sociale verbinding als extra bonus

Naast de creatieve component speelt ook de sociale dimensie een belangrijke rol. Deelnemen aan een groepscursus of workshop brengt mensen samen rond een gedeelde interesse. De ontmoetingen die zo ontstaan, dragen bij aan een gevoel van verbondenheid en verminderen eenzaamheid. Dit sociale aspect is vooral waardevol voor volwassenen die na een levensverandering, zoals pensionering of een verhuizing, op zoek zijn naar nieuwe contacten.

Het sociaal-cultureel volwassenenwerk creëert juist die ruimtes waar ontmoeting centraal staat. De activiteiten zijn laagdrempelig en toegankelijk, waardoor ook mensen die niet vertrouwd zijn met de culturele sector de stap kunnen zetten.

Lessen uit de coronaperiode

De coronapandemie heeft het belang van cultuurparticipatie extra onderstreept. Toen fysieke activiteiten wegvielen, zochten veel mensen hun toevlucht tot online alternatieven. Hoewel het digitale aanbod een waardevol vangnet bleek, gaven de meeste deelnemers aan dat fysieke ontmoeting en gezamenlijke beleving onvervangbaar zijn. Na de heropening van de culturele sector was er dan ook een sterk herstel van de deelname aan live activiteiten.

Deze ervaring heeft veel organisaties ertoe aangezet om hun aanbod te verbreden en te vernieuwen, met meer aandacht voor hybride vormen en voor het bereiken van nieuwe doelgroepen. Organisaties die hun vernieuwde aanbod willen delen, kunnen dit via het platform kenbaar maken. De activiteitenkalender weerspiegelt die vernieuwing in een aanbod dat voortdurend evolueert.

Zelf aan de slag

Wie geïnteresseerd is in de positieve effecten van cultuurparticipatie op het persoonlijke welzijn, hoeft niet ver te zoeken. De activiteitenkalender biedt een overzicht van honderden creatieve en culturele activiteiten in heel Vlaanderen en Brussel. Of het nu gaat om een eenmalige workshop, een meerdaagse cursus of een wekelijkse bijeenkomst: er is voor elk niveau en elke interesse een passende activiteit te vinden.