11 april 2025

Het nieuwe decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk uitgelegd

Sinds april 2024 is het vernieuwde decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk van kracht. Zoals Socius toelicht, heeft het decreet als doel bij te dragen aan een duurzame, inclusieve en democratische samenleving door de civiele samenleving te versterken. Het nieuwe kader brengt belangrijke veranderingen met zich mee voor de sector en voor iedereen die betrokken is bij het sociaal-culturele veld.

Het decreet erkent en subsidieert sociaal-culturele volwassenenorganisaties die vanuit een civiel perspectief werken aan emancipatie, dialoog en gedeeld burgerschap. Voor bezoekers van Prettiggeleerd.be betekent dit dat het aanbod op de kalender nog steeds afkomstig is van organisaties die voldoen aan strenge kwaliteitseisen.

De drie sociaal-culturele rollen

Een belangrijk element in het nieuwe decreet is de expliciete omschrijving van drie rollen die sociaal-culturele organisaties vervullen in de samenleving. De verbindende rol draait om het samenbrengen van mensen en groepen, het bevorderen van ontmoeting en het versterken van sociale cohesie. De kritische rol houdt in dat organisaties maatschappelijke vraagstukken bespreekbaar maken en bijdragen aan een publiek debat. De laboratoriumrol, die nu voor het eerst expliciet in het decreet staat, gaat over experimenteren met nieuwe praktijken en het zoeken naar vernieuwende antwoorden op maatschappelijke uitdagingen.

Deze drie rollen bepalen samen de identiteit van het sociaal-cultureel volwassenenwerk en onderscheiden het van andere sectoren binnen het culturele landschap.

Vier functies als pijlers

Om de sociaal-culturele rollen waar te maken, zetten organisaties in op een mix van vier functies. De cultuurfunctie richt zich op het stimuleren van artistieke en culturele expressie. De leerfunctie draait om vorming, educatie en kennisdeling. De maatschappelijke bewegingsfunctie gaat over het in beweging brengen van groepen rond maatschappelijke thema's. De gemeenschapsvormende functie ten slotte focust op het opbouwen en versterken van gemeenschappen.

Het rijke aanbod dat op Prettiggeleerd.be te vinden is, weerspiegelt deze vier functies: van creatieve workshops (cultuurfunctie) tot informatieve lezingen (leerfunctie), van debatavonden over actuele thema's (maatschappelijke bewegingsfunctie) tot ontmoetingsactiviteiten voor specifieke doelgroepen (gemeenschapsvormende functie). Meer over het platform en de rol van Socius is te lezen op de pagina Over ons.

Erkenning en subsidies

Het decreet voorziet werkingssubsidies voor organisaties met een landelijke of regionale werking. Daarnaast kunnen organisaties die nog geen structurele subsidie ontvangen een projectsubsidie aanvragen voor innovatieve en experimentele projecten. In totaal zijn er in Vlaanderen en Brussel meer dan 120 organisaties erkend op basis van dit decreet.

Het principe "subsidies in ruil voor kwaliteit" staat centraal: organisaties worden periodiek beoordeeld en moeten aantonen dat zij hun rollen en functies op een kwalitatieve manier invullen. Dit systeem garandeert dat het aanbod dat via platformen als Prettiggeleerd.be te vinden is, aan hoge standaarden voldoet. Naast beroepskrachten spelen ook vrijwilligers een essentiële rol in het realiseren van dit aanbod.

Wat betekent dit voor de bezoeker?

Voor wie op zoek is naar een cursus, lezing of workshop verandert er in de praktijk weinig. Het aanbod op de activiteitenkalender blijft breed en gevarieerd, en de kwaliteit wordt bewaakt door het erkenningssysteem. Wel biedt het nieuwe decreet meer ruimte voor innovatie en experiment, wat op termijn kan leiden tot nieuwe vormen van activiteiten en participatie die ook op de kalender hun weg zullen vinden. Een voorbeeld van hoe de sector inspeelt op actuele thema's is de opkomst van cursussen over duurzaam wonen, die de voorbije jaren een steeds prominentere plaats innemen in het vormingsaanbod.